پایگاه خبری-تحلیلی ایرلاین پرس | تعلق و مفهوم آن در قانون هواپیمایی کشوری

تاریخ خبر: // کد خبر: 218478 // // //


تعلق و مفهوم آن در قانون هواپیمایی کشوری

بر پایه ماده 11 قانون هواپیمایی کشوری، برای اینکه هواپیمایی به تابعیت ایرانی شناخته شود، باید در دفتر ثبت هواپیماها که در اداره کل هواپیمایی کشوری (در حال حاضر، سازمان هواپیمایی کشوری) نگهداری می شود، به ثبت برسد. شرایط ثبت هواپیما بدین قرار است که:


تعلق و مفهوم آن در قانون هواپیمایی کشوری

بر پایه ماده 11 قانون هواپیمایی کشوری، برای اینکه هواپیمایی به تابعیت ایرانی شناخته شود، باید در دفتر ثبت هواپیماها که در اداره کل هواپیمایی کشوری (در حال حاضر، سازمان هواپیمایی کشوری) نگهداری می شود، به ثبت برسد. شرایط ثبت هواپیما بدین قرار است که:

الف: هواپیما در کشور دیگری به ثبت نرسیده باشد و در صورتی که قبلاً در ثبت کشور دیگر بوده از ثبت آن کشور خارج شده باشد (deregistration)
ب: هواپیما به اتباع ایران اعم از شخص یا شرکت متعلق باشد
ج: اگر هواپیما تعلق به شرکتی داشته باشد، اکثریت سهام آن باید متعلق به اتباع ایران و اقامتگاه قانونی آن شرکت در ایران باشد و در شرکت هایی که سرمایه آنها به صورت سهام یا قطعات متساوی القیمه درآمده، سهام شرکت با اسم باشد. پس از ثبت هواپیما، گواهینامه ثبت و تابعیت ایرانی صادر و علائم ثبت و تابعیت تعیین می شود.

اما منظور از «متعلق» در بند ب و ج و «تعلق» در بند ج، چیست؟ آیا «تعلق» تنها شامل مالکیت عین هواپیما است یا آنکه علاوه بر مالکیت عین، مالکیت منافع و سایر حقوق دیگر را هم دربر می گیرد؟
در این خصوص عقاید و دلایل آن یکسان نیست. نویسندگان درباره این مفهوم دچار اختلاف در برداشت هستند:
– برخی با طرح این پرسش که آیا لازم است که اتباع ایران، مالک هواپیما باشند یا صورت های دیگری نیز قابل فرض است، تعلق داشتن چیزی به کسی را اعم از وجود مالکیت و اجاره تصور کرده اند. [1]
– دسته ای با نظر نخست هم داستان هستند با این تفاوت که برای توجیه نظر خود، به اصلاح بند ج ماده 11 توسط قانون راجع به اجازه تاسیس شرکت واحد هواپیمایی ایران و شرکت هواپیمایی پارس (1338) استناد می کنند، زیرا قانون‌گذار به موجب این قانون، بند ج ماده 11 را از عبارت «اگر مالک هواپیما شرکتی است..» به عبارت «اگر هواپیما تعلق به شرکتی داشته باشد…» تغییر داده است. با این تحول، دیگر لازم نیست که شخص یا شرکت ایرانی حتماً مالک هواپیما باشد، بلکه تعلق می تواند از طریق مالکیت منفعت و یا حق انتفاع ایجاد گردد و در واقع شخص یا شرکت ایرانی با در اختیار داشتن هواپبما به صورت استیجاری یا حق انتفاع نیز میتواند تقاضای ثبت آن را در ایران به عمل آورد. [2]
– در مقابل دو نظر نخست، تعبیری دیگری وجود دارد، بر این اساس که با اصلاحات مربوط به بند ج ماده 11 نمی توان قایل به تغییر در موضع قانون‌گذار بود، زیرا بند ب این ماده از همان ابتدا با اصطلاح «تعلق» وضع شده بود. افزون بر این، «تعلق» تعبیر دیگری از مالکیت است و تنها مالکیت عین از آن استفاده می شود، همچنانکه در ماده 3-121 قانون هواپیمایی کشوری فرانسه نیز از همین واژه تعلق استفاده شده است. تنها یک رابطه استوار و دائمی همچون مالکیت عین می تواند هواپیمایی را به دولتی مرتبط سازد و از تابعیت دولت برخوردار گردد، نه یک رابطه موقت از قبیل اجاره هواپیما که ممکن است محدود به یک سفر (اجاره سفری) باشد. تعبیر حاضر در نهایت با توسل و استناد به ماده 1 آییننامه ثبت و تابعیت هواپیماهای کشوری تقویت شده، زیرا ماده 1 آیین نامه یادشده، تقاضای ثبت هواپیما را از سوی مالک یا نماینده او می پذیرد. با اینحال برخی مصادیق اجاره هواپیما از قلمرو این تعبیر استثنا شده است، بدین نحو که اگر هواپیمایی به صورت اجاره به شرط تملیک در تصرف شرکتهای هواپیمایی ایرانی باشد، می توان حسب مدت قرارداد اجاره و اختیار یا عدم اختیار مستاجر در خصوص خرید هواپیمای مورد اجاره، حکم به مالکیت ایرلاین ایرانی داده و آن را در کشور قابل ثبت دانست. فراتر از آن اگر هواپیمایی به صورت اجاره سرمایه ای یا تامین مالی در اختیار شرکت های ایرانی قرار گرفته باشد، با توجه به آنکه آن هواپیما برای مدت عمر مفید یا بخش غالب عمر خود در اختیار شرکت هوایی ایرانی قرار دارد، باید آن را در حکم هواپیمایی دانست که در ملکیت ایرلاین ایرانی است. [3]
– به نظر می رسد که «تعلق » در ماده 11 قانون هواپیمایی کشوری، مفهومی چون «تصرف» و «دارندگی» دارد و تنها محدود به مالکیت عین نیست. علت این است که در حقوق ما، مفهوم تعلق گسترده است. قانون مدنی ایران نیک علاقه (تعلق) اشخاص به اموال را هم شامل مالکیت عین یا منفعت دانسته و هم شامل حقوق (غیر اعیان و غیرمنافع). بر بنیاد ماده 29 قانون مدنی، ممکن است اشخاص نسبت به اموال، علاقه هایی از جمله مالکیت (اعم از عین یا منفعت) یا حق انتفاع داشته باشند. بنابراین بسیار بعید و دور از ذهن است که «تعلق» در ماده 11 قانون هواپیمایی کشوری محدود به مالکیت عین باشد.
از سوی دیگر، مفاد ماده 1 آیین‌نامه ثبت و تابعیت هواپیماهای کشوری را نمی توان مویدی بر قوت و صحت نظریه سوم دانست، زیرا این ماده تنها بدین مساله اشاره دارد که تقاضای ثبت باید از طرف مالک یا نماینده او روی ورق های مخصوص، تنظیم و به مرجع صالح تقدیم شود. به همین دلیل، به نظر می رسد که ماده 1 آیین‌نامه حداکثر مانعی اداری یا تشریفاتی در تقاضای ثبت هواپیمای استیجاری ایجاد کرده است. حتی با تدقیق در ماده 29 قانون مدنی، می توان دریافت که «مالک» در ماده 1 آیین‌نامه هم مالک عین را در برمی گیرد و هم مالک منافع را. با این حال برفرض هم که مالک منافع ذیل عنوان عام «مالک» نگنجد، به ناچار باید گفت که مستاجر با انعقاد قرارداد اجاره هواپیما، نماینده مالک در تنظیم و تقدیم تقاضای ثبت هواپیما می شود و می تواند تقاضای ثبت را از جانب او (=مالک) به عمل آورد. مالکی که با عقد اجاره هواپیما، به مستاجر اجازه و حق بهره‌برداری از هواپیمای خود را می دهد، بدون تردید مستاجر را نسبت به لوازم اجرای این حق، از جمله تقاضای ثبت، نماینده خود می‌کند.

 


1. کاظمی، حمید، حقوق بین الملل عمومی هوایی، سمت، 1395، ص 194.
2. اشراقی آرانی، مجتبی، قانون هواپیمایی کشوری در نظم حقوقی کنونی، نشر مخاطب، 139 ، ص 77 ، به نقل از منظری، علیرضا، رژیم حقوقی هواپیمای کشوری بین المللی – ملی، انتشارات پژوهشکده حمل و نقل، 1393 ، ص 128
3. اشراقی آرانی، همان، ص 77

پی نوشت: امکان ثبت هواپیماهای استیجاری در مقررات سازمان هواپیمایی کشوری نیز مقرر شده است. دستورالعمل شرایط ثبت وسایل پرنده (4108) افزون بر شناسایی امکان ثبت وسیله پرنده با ارایه مدرک خرید (=Bill of Sale)، ثبت وسیله پرنده استیجاری با ارایه قرارداد اجاره را هم پیش بینی کرده است. مشابه این ترتیب در مقررات کشورهای خارجی از جمله مقررات هواپیمایی کشوری پاکستان (1994) دیده می شود.

“میلاد صادقی – پژوهشگر حقوق هوافضا”

با اندکی تلخیص و اضافات برگرفته از شماره پنجم ماهنامه سیمرغ آسمان


دیدگاه خود را بنویسید




آخرین اخبار

پربازدید


آتا


آسمان


اترک


ايرتور

پويا


تابان


زاگرس


سپهران


ساها


قشم


کاسپين


کيش


ماهان


معراج


نفت


هما

رصد آب و هوا و وضعیت پروازها

رصد اطلاعات پرواز توسط مسافرین

ایران ایر تور

آرشیو

آتا

آرشیو

آسمان

آرشیو

اترک

آرشیو

نفت

آرشیو

تابان

آرشیو

زاگرس

آرشیو

ساها، سپهران

آرشیو

قشم

آرشیو

کاسپین

آرشیو

کیش ایر

آرشیو

ماهان

آرشیو

معراج

آرشیو

هما

آرشیو

سایر ایرلاین ها

آرشیو

ایرلاین های خارجی

آرشیو